گزارش آقای بهزاد اقتصاد در مورد آلایندگی های موتورسیکلت

با وجودیکه نمره کلی مجموعه صنعت, فرهنگ و ورزش موتورسواری در ایران از صد نمره زیر ۱۰ میباشد, متاسفانه بار دیگر بخشنامه ای در جهت تخریب بیشتر موتورسواری کشوردرحال شکل گرفتن است.

توضیحات ذیل توسط بهزاد اقتصاد از قهرمانان اسبق موتورسواری کشور, اولین تولیدکننده موتورسیکلت بالای ۲۵۰ سی سی در ایران, اولین موسس باشگاه و نشریه دوچرخه و موتورسواری در ایران , تنها صادر کننده قطعات موتورسیکلت به ژاپن از ایران , تیونر گرید A  آمریکا  و از ادونچران ایرانی که با موتورسیکلت و دوچرخه به چهل کشورجهان سفر کرده است و از حامیان اصلی محیط زیست و حیوانات و مقیم کالیفرنیا هستند را  با هم میخوانیم.

با دیدگاه مجربی که در ۴۰ سال در کشورهای غنی و ضعیف جهان به صنعت و ورزش و فرهنگ موتواسپرت جهان از جمله موتورسواری پیدا کردم به این درک رسیده ام که پس از کنترل و توقف جمعیت جهان و سپس عدم ایجاد تمرکز گرایی با روش  ایجاد شهرهای کوچک و با کیفیت بجای شهرهای بزرگ و کم کیفیت, افزایش استفاده عمومی وسایل نقلیه کوچک از جمله اسکیت برد, رولراسکیت, اسکوتر,دوچرخه , موتورسیکلت /اسنومبیل….در کنار ناوگان عمومی سالم ,  اولویت بیشتری از استفاده اتومبییل دارند ولی متاسفانه استفاده از اتومبیل بدلیل عدم آموزشهای صحیح اجتماعی و مافیاهای خودرو در جهان جایگاه بیشتری در عموم اجتماعها باز کرده اند. توجه داشته باشید که هر خانواده میتونه اتومبیل یا اتومبیلهایی داشته باشه ولی اینکه در تردد شهری روزانه از آن بجای وسایل بالا استفاده کنیم بینشی جهان سومیست.

اگر تصور کنیم موتورسواری در جهان دارای ۱۰۰ نمره باشد در سه بعد اصلی آن که فرهنگ , ورزش و صنعت باشد و ژاپنی ها و ایتالیایی ها و اسپانیایی ها نمره ۹۰ داشته باشند, آلمان ها نمره ۸۰ آمریکاییان نمره ۶۰, هند نمره ۲۰ و چین ۱۵ و ایران نمره ۵ در این طیف دارد!

بلی متاسفانه در کشور ما با وجود سالیانه ۷۰۰ هزار مونتاژ ( قبل از مشکلات سیاسی سال ۹۷) , بیش از ۵۰ کارخانه تولید موتورسیکلت و هزاران تولید کننده قطعه و با وجود بودن موتورسیکلتهای میلیارد تومنی از دوره مرحوم شاه و با وجود ورود صدها دستگاه از برترین موتورهای تاپ جهان آنهم با گرانترین قیمتهای تصور شده در جهان به ایران ,  با وجود داشتن موتورسواران و تک چرخ زنان حرفه ای و دهها پیست خرابه موتوکراس و…  ولی در کل نیاز به کار بر روی صنایع, بازرگانی , ورزش و صد البته فرهنگ این ابزار قوی لذت بردن و استفاده دادن به بشر بشدت حس میشود که نیاز به ارتقا دانش مسئولین مربوطه و صد البته عموم است.

در برخی شهرهای جهان  مانند آمستردام میبینیم که از جمعیت ۷۵۰ هزار نفری شهر ۵۴۰ هزار نفر روی دوچرخه هستند! در شهری مانند بارسلونا با جمعیت ۱٫۶ میلیون نفرجمعیت فقط در سال ۲۰۱۲  تعدد موتورسواران ۳۶% افزایش و استفاده از اتومبیل ۴% کاهش داشته است. در همین شهر جمعیت بانوان موتورسوار شهر حدود ۳۰% جمعیت کل موتورسواران است! آلمان با جمعیت حدود ۸۰ میلیون نفر حدود ۸ میلیون موتورسوار با ارزش متوسط  هر دستگاه  ۱۲۰۰۰$  دارد که در سال ۲۰۱۴ فقط حدود ۵۰۰ فوتی موتورسوار داشته اند , این در حالیست که آلمان ها عموما موتورهای حدود ۱۰۰۰ سی سی سوار میشوند و بسیاری از اتوبانهای آنها سرعت آزاد میباشد و بدلیل آموزشهای اجتماعی از کودکی , جز تیزترین راننده های جهان هستند.

خدا رحمت کنه برادر ارزشمند من را که خود از تولیدکنندگان مطرح کشور بود و جامعه ایرانی کشتندش! جمله زیبایی داشت میگفت خارجی ها ماشین رو بما فروختند ولی فرهنگشو نفروختند! در واقع فقط واردکنندگان وارد کردند بدون اینکه آشنایی از فرهنگش داشته باشند و آن فرهنگ رو هم با خود وارد کنند! متاسفانه الکوی طراحی موتورسواری در ایران بجای اینکه به صنعت و فرهنگ کشورهای مترقی آن  بنگرد به هند و چین و اندونزی و کشورهای بسیار ضعیف هم در فرهنگ و هم در صنعت و ورزش کپی برداری کرده است.

اخیرا در هییئت وزیران تصویب شده که از این ممبعد تولیدکنندگان موتورسیکلت در ایران باید به ازای هر یک دستگاه موتورسیکلت جدید جهت شماره گذاری یکدستگاه موتورسیکلت قدیمی اسقاط کنند! مگر موتورسیکلت جدید الکتریکی باشد!

درصورت اجرای قانون فوق بزگترین لطمه این خواهد بود که جمعیت موتورسواری کشور دیگر هیچ افزایشی نخواهد داشت و در حد همین ۸ میلیون باقی خواهد ماند.

خوب فروش بازار موتورسیکلت در حالت غیر رکود اقتصادی در ایران سالیانه حدود ۷۰۰ هزار دستگاه میباشد و با بخشنامه جدید یعنی در هر ۱۱ سال یکدوره موتورسیکلتهای قدیمی از دور خارج خواهند شد! و تکنولوژی احتمالا جدیدتر وارد خواهد شد,   مانند برقی یا هایبریدی , بیودیزل یا شاید روزی اتمی ! بوجود آید. از طرفی ممبعد هیچ رشدی در کمییت موتورسواران کشور نخواهیم داشت و همین حدود ۸ میلیون نفر( اگر آمار درست باشد!)  همواره باقی خواهند ماند که با توجه به درک زمان و افزایش علاقمندان روزمره موتورسیکلت در ایران و جهان خود مشکلات شخصیتی , مشکلات قاچاق کالا , تردد های غیر قانونی  و شلوغی پرونده های اداری آنها, رشوه خواری ها در زمینه اسقاط , کاهش تولید کارخانجات و کاهش رشد نیروی کاری و کاهش عاملان خدمات دهنده تعمیرگاهی, فروش , آموزشی و درآمد کمتر راهنمایی رانندگی را خواهد داشت.

منشآ اصلی این قانون ضعف بینش و اخبار کذب و تعصب افرادی است که توان صحبت و ایجاد خبر را دارند. آنها در سالهای اخیر عنوان نموده اند که موتورسیکلت چندین برابر اتومبیل آلودگی ایجاد میکند! که دروغی بسیار خسارت زننده  بوده و متاسفانه در نظام قضایی کشور هیچ جایی اطاقی جهت شکایت یاوه گویان و مخربین اجتماع در ان باز نشده است.

از طرفی عنوان میشود که موتورسواران حادثه سازند و متخلف که بنوعی برای برخی از آنان درست است که صد البته نباید کل موتورسواران را بد نامید و باید درک کرد که ریشه در عدم وجود بسترهای نامناسب برای آنها است, با اینکه ایران در زمان مرحوم شاه در ورزش موتورسواری در آسیا حرفی برای گفتن داشت ولی تا همین سال گذشت هیچ گونه تشکل رسمی جهت آموزش موتورسواری عمومی به علاقمندان وجود نداشت و درواقع همه موتورسواران ایران جهت اخذ گواهینامه باید در تخلف آموزش میدیدند و البته هنوز نیز ادامه دارد, از طرفی در کل دانشی نیست که آموزشی باشه, حتی توسط مسئولین. فدراسیون موتورسواری کشور با وجود افراد سیاسی در راس و ضعف اطلاعات و نحوه مدیریت با اینکه اساسی ترین مجمع کشور جهت آموزشهای مربوطه به مسئولین و مردم میتواند باشد, هیچ فعالیتی نمیتواند بکند با مسئولین آن با مسئولین دانا عوض شوند! در کشورهای توسعه یافته صدها باشگاه کمک در جریان ارتقا کمی و کیفی هستند در حالی که در ایران متاسفانه چند باشگاهی که اخیرا ایجاد شده اند در فدراسیون موتورسواری کشور با سیاست غلط مسئولین  فداسیون  فقط جهت ورود موتورسیکلت های بالای ۲۵۰ سی سی گران قیمت و ایجاد منافع مالی شخصی ایجاد شده اند!

توجه کرده باشیم در سالهای اخیر موشهایی بسیاری در شهرها خصوصا تهران در تردد و لذت بردند هستند و شهرداری محترم تابلوهایی جهت مبارزه با این حیوانات موذی نصب میکنند! یعنی حیوان زبان بسته را که اصلا مانند انسان موذی گری بلند نیست را با عدم نظم و اصول طراحی و ساخت در شهر خود شهرداری اجازه زادو ولد میدهد! و سپس قطل عام آن را شروع میکنند!! گناهی که معلوم نیست چه زمانی درک شود.

با موتور و موتورسوار نیز همینگونه برخورد میشود! کسانی نیستند که مقررات درست ایجاد و اجرا نمایند و آخرش بر سر موتورسوار خراب میشود! که حق نیست.

در حالی که استفاده از موتورسیکلت بنوع درست آن که در ژاپن  و اروپا و امریکا شکل گرفته است براحتی میتواند کمک در حل مشکلات مختلف باشد از جمله : ترافیک شدید, مصرف سوخت شدید ,متشخص نگری, تنبلی رایج در بین مردم , لم دادن روی صندلی اتومبیل خصوصا تک نفره در میان ترافیک, ایجاد ترس بخاطر خطرات احتمالی موتورسیکلت , خنک بودن و دودی نشدن!, اتلاف وقت بسیار زیاد در کشور و آلودکی های مختلف.

سالها قبل در دهه ۶۰ با دستور آقای موسوی وزیر وقت کشور بخشنامه ای  مشابه شکل گرفت و موتورسیکلتهای بالای ۴۰۰ و سپس ۲۵۰ سی سی رو از تردد و شماره گذاری و حتی بعدها از ورود به کشور بدلیل شتاب و سرعت بالا و احتمال ترور مسولین و بانکها کلا ممنوع کردند! و در پی آن صدها میلیارد دلار خسارات جانی و روحی و مالی برای جامعه به ارمغان آورد! در این میان در بین ۲۰۵ کشور جهان اولیم! تنها کشور که ممنوعیت تردد کلی موتورسیکلت بالای ۲۵۰ سی سی را داریم بدون اینکه قانونگذار درکی از سی سی یک اینجین داشته باشد! این قانون براحتی صدها میلیارد تومن خسارت مالی , روحی و جسمی به عموم زد, عموم تصادفات موتورسیکلت کشور ریشه در این ممنوعیت دارد, عاشقان موتورسیکلت جوان و پیر را عقده ای کرده است, صدها هزاردستگاه موتور قاچاق وارد کشور در این ۳۰ سال شده است و دهها هزار پرونده قاچاق کالا تشکیل شده است و حق و ها و ناحقی ها شد هاست که بارها از نزدیک شاهد آن بوده ام, و در این میان جولانگاه مارهایی سمی که جهت منافع خود حاضرند کشور را نابود کنند. توضیح آن را بعدها جداکانه خواهم داد.

موتورسیکلت در جهان داری سه بعد استفاده است: کاری , ورزشی و تفریحی  و از طرفی در سه نوع جاده ای و خارج جاده ای و دو منظوره  تولید میشوند. بسته به محیط,  کاربری آن متفاوت است, مثلا در آمریکا با حدود ۸٫۵ میلیون موتورسوار عموما موتور را در جهت تفریحی وبرخی ورزشی استفاده میکنند,  در چین حدود یکصد میلیون موتورسیکلت ثبت شده است( که البته در چین مانند ایران بسیاری از موتورسیکلتهایی که تردد میکنند, ثبت شده نیستند) ولی همه آنها کاربرد کاری دارند. در اروپا و ژاپن بهترین تناسب در هر سه کاربری وجود دارد.

موتورهای تفریحی در جهان از چند هزار دلار شروع شده و تا بعضا تا نیم میلیون دلار هم ارزش دارند, قیمت متوسط موتورسیکلت ها در بازارآمریکا حدود ۱۸ هزار دلار میباشد. موتورسیکلتهای کاری در ژاپن و اروپا متوسط قیمت ۵۰۰۰ دلار دارند و موتورهای ورزشی قیمتی از ۵۰۰۰ دلار  تا ۱٫۵ میلیون دلار دارند. و متوسط قیمت موتورسیکلت در ایران حدود ۸۰۰ دلار است.

در آمریکا و ژاپن و اروپای غربی تمام موتورسیکلتها در هر حجمی از ۵۰ سی سی به بالا و با هر کاربردی باید در سیستم راهنمایی رانندگی ثبت شوند و سالیانه با پرداخت عوارض قابل استفاده باشند.

در آمریکا هیچ موتورسیکلت آف رودی ( غیر شهری که پلاک شهربانی نیاز ندارند) در صورتیکه در سیستم راهنمایی و رانندگی ثبت نشده باشند اجازه تردد در مناطق حتی بیابانی را ندارند!

در واقع با این سیستم راهنمایی رانندگی آمریکا فقط از بخش تجدید مجوزهای موتورسیکلت سالیانه بیش از۱ میلیارد دلار درآمد دارد که صد البته خرج آموزش در این زمینه میکند!

آلودگی:

شاید بهتر باشد بجای اینکه توجهمان را در آلودگی به ۵ گاز سمی اصلی متمرکز کنیم , آلودگی وسایل نقیله را به سه بخش قبل از مصرف , در زمان مصرف و پس از تاریخ مصرف  بررسی کنیم.

مثلا جهت تولید یک اتومبیل یا موتورسیکلت قطعاتی مانند آلویمینیومهای آلیاژی, قطعات فولادی , قطعات لاستیکی و پلاستیکی , رنگ و و روکش ها و کرومهای … استفاده شده , چگونگی تولید بنزین و نحوه رسیدن بنزین از تولید به محل مصرف, همگی باید جامعه محاسبه شوند که قطعا تمامی ارقام در مورد موتورسیکلت بسیار بسیار کمتر از اتومبیل خواهد بود.

آلودگی در زمان مصرف

آلودگیها ناشی از مواد مصرفی سوخت مانند ۴ گاز اصلی که متاسفانه کل بحث محیط زیست ایران شده دو تا از این گازها! بجای توجه به کلیت ها مانند:  افزایش سطح دمای محیط , آلودگی های صوتی ناشی از اگزوز حتی صوتی ناشی از بوق ودزدگیرها, میزان مصرف روغن در داخل محفظه احتراق و تبخیر آن و در تعویض روغنی ها  و تصفیه آنها , میزان روغن ریزی اینجینها  گیربکسها در جاده ها و پارکینگها, لاستیکهای مستهلک شده در سطح اسفالتها که در این مورد اتومبیل بارها بیشتر از یک موتورسیکلت آلاینده تر است و خطرات ناشی, میزان تولید و تخریب و بازسازی آسفالتها و رنگها و موارد مصرفی مورد نیاز برای ساخت جاده ها وسایل نقلیه و… , من خودم شخصا یکی از آلودگی های اصلی که اتومبیل بر جوامع بوجود میآورد را میزان تنبلی و کاهش فعالیت بدن در رانندگان اتومبیل نسبت به رانندگان موتورسیکلت میدونم!  لطفا توجه داشته باشیم که هدف از بررسی آلودگی ها سالمتر زندگی کردن جانداران از جمله آدمیست که در نقطعه آخر جامعه ای بدون خودرو مانند جامعه روستایی , آمیشها و قبلیه ای را شامل میشود!! که صد البته در دنیای امروزی امریست غیر ممکن! مثلی دیگر که شاید از نظر خواننده ربطی به این موضوع نداشته باشد ولی از نظر من باز به موضوع آلودگی برمیکردد:  بارها دیده ایم مسافران اتومبیل که اشغالها خود را در کشورهای جهان سوم به بیرون جاده میاندازند! و خود نه تنها نوعی آلودگی بوجود میآورند بلکه نا زیبایی  دید و کاهش شعور اجتماعی را نیز بوجود میآورند! در نظر بگیریم تولیدکننده اتومبیل سطل آشغال مناسب و نشانه های استفاده از آن را در داخل اتومبیل استفاده کرده باشد!! روزی در سفر با موتور گیلاس سر جاده ای گرفتیم! دوست دختر آمریماییم اومد بزاره تو صندوق موتور گفتم بده جلوی پام تو مسیر میخوریم! گفت: هستشو چکار میکنیم!؟!! یعنی حواسش به هسته گیلاسی که در جاده پرت نشه بود! ( نمیدونم تا این تفکر چند سال جوامع مختلف فاصله داریم!)

آلودگی بعد از اتمام عمر , در ایران با لاستیکهای فرسوده  چه میکنیم؟ خرد میکنیم و زیر ریلهای راه اهن قرار میدهیم؟ با پلاستیکهای بازمانده چه؟ از ۱۰۰% آنها پلاستیک جدی میسازیم؟ اصلا خودروهای اسقاطی را چه میکنیم؟ قطعات الکترونیک را چه؟ با روغن و سرب باطری مانده چه میکنیم؟ در صورت اسقاط شدن یک موتورسیکلت یا اتومبیل قطعات یک موتورسیکلت اوراقی را اوراق میکنیم؟! یا دوباره بازسازی میکنیم و میفروشیم یه مشتری بعدی برای استفاده یک دهه بیشتر؟!

درآمریکا  کافیست روغن یک اتومبیل را در توالت یا جوی .. بریزید! بسیار راحت هم میفهممند مجرم که بوده! ۴۰۰۰ دلار جریمه و زندان! آیا در ایران روغن سیاه را داخل جوی میریزیم؟! البته اگه ۱۰۰۰ نفر آمریکایی رو بزارید تو تست و بگین روغن سیاه یا لاستیک ماشینشون رو بندازن کنار خیابون ۱۰۰۰ تاشون نمیکنن! میگن میبریم میدیم به محل بازیافتشون! همه فروشنده ها موظف به بازیافت روغن, باطری , لاستیک و..هستند  و ممکنه بابت آن ۱-۲ دلار هم برای مشتری فاکتور بنویسند.

در اخبار شنیده شده است در ایران و گاها در گوگل بزبان انگلیسی! که موتورسیکلت آلودگی بسیار بیشتر ( گاها ۳ تا ۱۱ برابر) از اتومبیل را دارد! قول میدم ۹۹% همین مخبرین خبر هیچ دقتی در خبرشان ندارند, مشکلی اصلی جامعه ایران که من ازش فرار کردم عدم صحت, متاسفانه مخبرین یاوه گویانی بیش نیستند که بدون دانش و تجربه منجر به یک کلاغ و چهل کلاغ میشنود و در واقع مخرب اجتماع.  بهتر است چیزی را نمیدانیم نگوویم تا اشتباه بگوییم. این کمال ناحقی است که در هر موردی کلی صحبت کنیم بدون اینکه تبصره قائل شویم. متاسفانه خود امار گویان هم آمار دقیق را ارائه نمیدهند ومشخص است با تعصب به موتورسواری به آن نگاه میکنند و این حاکی از عدم دانش آنها از موتورسواری در غرب و شرق جهان دارد. بعنوان فردی که سالها در جامعه ایران و غرب زندگی علمی و عملی پیرامون موتواسپرت داشته ام اعتقاد دارم گازهای تولید شده ,  منواکسید کربن, هیدرو کربن, دی اکسید کربن , اکسیدهای نیتروژن  در بدترین موتورسیکلتهای مونتاژ ایران که همانا کپی هندا سی جی ۱۲۵ بازمانده سال ۱۹۷۶ است با وجود کیفیت بسیار پایین تولید از اتومبیلهای تولید شده ملی ۱۰ سال پیش به قبل ایران مانند پژو ۴۰۵ کاربراتوری و پراید  و نیسان پاترول و وانت … آلایندگی های کمتری تولید میکنند  و فقط یک کلاغ و چهل کلاغهای ایرانیست که خبرهای منفی را بیشتر سوق میدهند تا بشوند قانون!

آلودگی های متصاعد شده   CO, HC, CO2, NOx از هرگونه اینجین احتراق داخلی یا توربینی نسبت به شرایط زیر متفاوت است, از طرفی دستگاههای تست هم بسته به نوع برند و سریال تولید و هم در محل جغرافیایی متفاوت میتونند نتایج متفاوتی را نشان دهند. به همین دلیل تست اینجین های مختلف جهت آلایندگی ها و پرفورمنس باید در یک محل و با یک دستگاه انجام شود.

برخی پارامترها که تاثیرگذار بر میزان آلاینده ها هستند:

 هوا خنک بودن و یا آب خنک بودن و در واقع میزان دمای محفظه احتراق: هر چه دمای محفظه احتراق بیشتر باشد میزان اکسیدهای نیتروژن بیشتر است, دمای در موتورهای هوا خنک عموما نه الزاما بالاتر از آب خنک هستند, از طرفی اتومبیلها بدلیل حجم و تعدد بالای سیلندرها و استفاده عمومی از بلوکهای چدنی بجای آلومینیومی یا منیزیومی و از طرفی محیط بسته اطراف اینجین نیز دمای بالایی بوجود میآورند. توجه کنید که این قانون نیست و در کالیفرنیا که بالاترین استانداردهای آلایندگی جهان را دارد هنوز واردات و ثبت موتورسیکلت هوا خنک قانونیست .

نوع سیکل اینجین ( دو یا چهارزمانه بودن و یا ونکل بودن) , در ایران سالهاست موتورهای فقط ۴ زمانه استفاده میشود و حتی موتورسیکلتهای دو زمانه ورزشی که نیاز ورزش کشور بوده است ممنوع الورود شده اند! ولی میبینیم امروزه کمپانیهای معروف جهان مانند یاماها, کی تی ام , گزگز , هاسکوارنا, آرکتیک کت, کن ام, هنوز به تولید اینجینهای دوزمانه کاربراتی یا انژکتوری مشغولند و مصرف آنها نیز در کشورهای مطرح جهان امکان پذیر است. امید ترمیمی بر این قانون شود و فقط شماره گذاری آن متوقف شود.

ارتفاع و فشار هوا, در شهری مانند تهران با اختلاف حدود ۱۰۰۰ متر براحتی میزان آلاینده ها در شمال و جنوب شهر  برای یک اینجین مشخص متفاوت است. شهرهای مختلف ایران با حدود ۴۰۰۰ متر اختلاف ارتفاع هستند که بشدت در تناسب سوخت و هوا تاثیر میگذارند

نوع و کیفیت سوخت بنزینی و درجه اکتان آن  , دیزلی یا گاز مایع یا متانولی و یا اتانولی و کیفیت هر کدام

راستی هزینه و میزان آلایندگی تمام شده تولید و حمل سوخت به پمپ بنزینها و نسبت میزان آن در مصرف موتورسیکلتها با متوسط صدی ۲٫۵ لیتر و اتومبیلها با مصرف متوسط ۹ لیتر چقدر است در ایران؟! قول میدم این آمار رو در بیارید کلا باید اتومبیلهای بنزینی رو از استفاده منع کرد!

حجم اینجین:

حجم اینجین و میزان بار موتورسیکلت و اتومبیل رابطه مستقیم با هم دارند, یک موتورسیکلت ۵۰ سی سی با وزن کلی ( موتور + مسافر+بار+ سوخت ) با یک موتور مشابه ۱۲۵ سی سی و یا یک موتورسیکلت ۶۰۰ سی سی که هر سه وزن نزدیک داشته باشند , تفاوت مشهودی در آلاندگیها دارند , برعکس آنچه تصور میرود اینجین پرجحم تر آلایندگی بسیارکمتری در اور لود خواهد داشت

نوع اینجین از نظر میزان توان و گشتاور

میزان و کیفیت روغن خنک کننده

نوع پوشش سیلندر ( چدنی یا نیکازیل یا کرومی و تخلخلهای آنها )

روکش های سیلندرها که عموما نیکازیل هستند و در ۲۰ سال اخیر تولید کنندگان صاحب نظر استفاده بیشتری از آن میکنند کمک بسیار زیادی در کاهش دمای اینجین و روانی موتور و کاهش مصرف و روغن کمتر و قدرت بیشتر اینجین و عمر و آلایندگی اینجین ها میکنند

فشار کمپرس سیلندر

فشار کمپرس بالاتر جهت رسیدن به گشتاور بیشتر است که در اینجینهای کم حجمتر بنوعی برای تولید کننده و مصرف کننده بهتر است ولی حاکی از افزایش گازها نیز دارد.

وزن و زاویه سوپاپها و زوایای بادامکها

تعداد دوران موتور, جهت رسیدن به سرعت مناسب نیاز به قدرت مناسب است که در صورتیکه قدرت اینجین کم باشد مجبور به بالابردن دور موتور هست, در یک موتور کپی هندا سی جی ۱۲۵ مدل ۱۹۷۶ که امروز در چین و ایران و پاکستان و هند … کاربرد فروان دارد جهت رسیدن به سرعت ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت دوران حدود ۸۰۰۰ دور نیاز است که این در یک موتور مثلا CB400  سی سی به ۴۰۰۰ دور و در یک موتور CBR600 به ۳۰۰۰ دور میرسد

میزان و چگونگی ورود و خروج سیال در محفظه احتراق

میزان بار وارده به اینجین ( وزن موتور و بار, سراشیبی و سرپایینی ها و نوع دنده عوض کردن)

متاسفانه یکی از علل مهم آلودگی ها در ایران بار اضافه روی موتورسیکلت , وانت و اتومبیل و کامیون است, که توجهی کمتر به آن شده و درواقع پنهان است, چرا که در زمان تست آن خودرو یا موتورها آمار دستگاههای تست درست است ولی در زمانی که اضافه بار حمل میکنند اینجین بشدت در دمای بالاتر از حد خود کار میکند حتی اگه دمای آب موتور آنچنان بالاتر نشان داده نشود.

قضیه بالا در مورد ترافیکهای شدید و دمای بالای تر و حتی جوش آوردن اینجیها کاملا صادق است که متاسفانه بیش از حد در تهران دیده میشود.

توان و میزان و دقت جرقه زنی

تجهیزات اکترونیک  موتور امروزی از جمله انژکتور, سنسورهای اکسیژن و دما و فشار و ضربه زنی ,سنسورهای کاهش آلایندگی ,سنسورهای میزان باز بودن پروانه هوا و ….. که هر کدام در برندهای متفاوت ممکنه تغییر نامهایی داشته باشند و پروسسورهای قوی این محاسبات و ارتباطشان با قطعات در اینجینهای جدید اختلاف زیادی را در میزان مصرف سوخت و آلایندگی ها و قدرت و گشتاور متفاوت ایجاد کرده اند ولی باز هم این ارتباطات قطعی نیست , درواقع هستند اینجینهایی که از دههه های قبلی بوده اند ولی هنوز از نظر قدرتی و گشتاوری یا آلودگی از اینجینهای جدیدتر بهینه ترند ولی نمونه ای را من ندیدم که در هر سه مورد مدلهای قدیمی از جدید برتر باشند.

کابراتور

از حدود ۸ میلیون دستگاه موتورسیکلت در ایران بیش از ۹۰% کابراتوری هستند.

کابراتور قلب یک اینجین است, و در جهان فقط سه تولیدکننده برتر Mikuni, Keihin, Dellorto   تمام موتورسیکلتهای کاربراتی خوب را تامین میکنند. متاسفانه دهها تولیدکننده دیگر کاربراتور کپی هایی از این سه کرده اند ولی با دید من هیچکدام در اینجین مشابه و شرایط مشابه توان رقابت با این سه را در موتور خاص نداشته اند. متاسفانه تمامی موتورسیکلتهای مونتاژ شده در کشور ( و البته اتومبیلها) از کاربرتورهای ضعیف چینی و هندی استفاده میکنند در مورد کاربراتوهای CV  وکیومی این مسئله بدتر است چرا که به اختلاف ارتفاع در دورهای آرام و تمام گاز حساسند ولی در میان دورها تفاوتی نشان نمیدهند و بسیار راحت میتونند باعث آلایندگیهایی متفاوت از آنچه در دستکاه های تست دیده میشود بوجود آورند. این قضیه کاملا در اتومبیلهای کاربراتوری نیز صدق میکند.

کاتالیک کنورترها

تقریبا تمام موتورسیکلتهای وارد شده به بازار اروپا و امریکا از یورو ۳ به بعد دارای کاتالیزورها هستند که میزان قابل توجهی از آلاینده ها را کاشه داده اند. کاتالیگ ها باید با سنسورهای اکسیژن همراه باشند ولی الزامی نیست و امکان نصب آنها روی حتی موتورهای کاربراتی هم هست. کیفیت آنها بس متفاوت است, کاتالیک های کالیفرنیا با بقیه ایالات آمریکا متفاوتند! و در صورتیکه خرید آن از ایالت دیگری جهت نصب در کالیفرنیا انجام شود چراغ اینجین همواره روشن خواهد بود! استفاده از دو سنسور اکسیژن قبل و بعد از کنورتر بسیار بهتر از یک سنسور میباشد جهت محاسبات ای سی یو

مدارهای کاهش آلودگی

در تمامی اینجین های امروزی اعم از موتورسیکلتها و اتومبیلها و قایق ها وجت اسکی ها و اسنومبیلها سوپاپهای وکیومی کاهش آلایندگی EGR نصب شده است که کمک خوبی به جذب آلانده های از جمله اکسیدهای نیتروژ ن که بحث اصلی است و انتقال آن به ورودی هوا میدهند , متاسفانه این سوپاپها رو روی برخی موتورسیکلتهای چینی هم دیده ام ولی با تفاوت بسیار فاحش در طراحی و عملکرد.

اخیرا بحث دیگری جهت  یونیت های انژکتوری بوجود امده است,این کیت ها که حدود ۲۰۰ دلار قیمت چینی آن است کابردی هستند برای محصلین و دانشجویان نه برای کارخانجاتی که درآمد مناسبی نیز از فروش موتورسیکلت دارند, تولیدکنندگان ایرانی امکان طراحی و تولید سیستم کامل انژکتور را با همکاری کارخانجات معظم جهان از جمله سه کاربراتور سازنامبرده شده که خود بهترین تولیدکنندگان سیستمهای انژکتور جهان هستند  را دارند.

کنیسترهای تبخیر بنزین

کلیه خودروهای وارد شده به کالیفرنیا باید دارای سیستم برگشت بخار مخزن بنزین به جهت احتراق هستند که کمکی هستند جهت ایجاد کربوهیداتها

تعمیرگاهها:

عموم تعمیرگاهها اتومبیل و موتورسیکلت در ایران کمک بزرگی در آلودگی بیشتر هوا دارند! , عموما با تجربیات غیر تئوری و تغییراتی که بصورت تجربی روی موتورسیکلتها میدهند, از قطعات نامرغوب و غیر علمی  که خود معضلیست درایران استفاده میکنند, ابزار روز جهان را ندارند و در کل موتورسیکلتی که عمر مفید مثلا ۷ سال باید داشته باشد در سه سال به هفت سالکی میرسد!

حتی میزان باد لاستیک و نرمی کمک فنرها و میزان آیرودینامیک بودن موتور, نوع کلاچ موتور و نحوه رانندگی راننده و جنس لاستیک و جنس آسفالت در میزان آلایندگی های بوجود آمده نقش دارند. توجه کنیم با وجودیکه واحد شاخص های آلودگی هوا گرم بر کیلومتر هستند ولی خود این واحد دارای ایراد بزرگیست بنام زمان, قطعا یک موتورسیکلت یا اتومبیل که مثلا بر روی دستگاه تست در هر کیلومتر ۰٫۲ گرم اکسید نیتروژن تولید میکند در یک مسیر ۱۰ کیلومتری با با ترافیک و یا بدون ترافیک همان سهم مشابه ۰٫۲ را داشته باشند. یک مثلی از قدیم میزدیم که در زیر باران برای رفتن از نقطه آ به  ب با دویدن کمتر خیس میشویم یا آهسته راه رفتند؟ و جواب درست دویدن بود. اینجا نیز همینطور ترافیک روان کاهش آلودگی فراوانی هم دارد که در اینجا باز موتورسیکلت کمک بسیار است.

PMPG یکی از واحدهای مفید جهت برتری موتورسیکلت بر اتومبیل در شهرها است, که مصرف سوخت را با درنضر گرفتن تعدد مسافر در نظر دارد, یعنی در شهر تهران یک تاکسی با  ۴ مسافر با مصرف حدودی ۱۱ لیتر در صد کیلومتر باز هم بیشتر از یک موتورسیکلت حتی با یک نفر راننده مصرف و الایندگی دارد.

موتورهای برقی:

بحث تولید موتورسیکلتهای برقی که در این ۵ سال اخیر بحث داغیست در جامعه جهانی هنوز نامفهوم است, من در سیلیکون ولی که مرکز اصلی طراجی خودروهای برقی از جمله تسلا, زیرو, آلتا , لایتنینگ .. را طراحی میکنند هستم, تقریبا تمام موتورسیکلتها و اتومبیلهای برقی مطرح آمریکا رو تست و استفاده روزانه کرده ام و قبلا هم موپدهای برقی به ایران وارد کرده ام, موتورسیکلتهای برقی برخلاف اتومبیلهای برقی که میتوانند کابردری باشند فعلا نمیتونن کابردی باشند مگر سرمایه گذاری دولتی

اتومبیلهای برقی مانند تسلا با یک بار شارژ امکان تردد حدود ۵۰۰ کیلومتر مسیر را دارند که براحتی پاسخ یک روز انها را تا رسیدن به مقصد جهت شارژ میدهد. یک موتورسیکلت با باطری بسیار خوب لیتیوم یون  میتواند تا حدود ۲۰۰ کیلومتر پیمایش داشته باشد ولی مشکل اینجاست که اتومبیل تسلا جهت خریداران ثروتمند ایجاد شد, تسلا از ۱۳۰ هزار دلار شروع کرد و پایین ترین مدل خودر را با ۳۰۰۰۰ دلار با پرداخت ماهیانه ۳۰۰ دلار میفروشد, در جلوی عموم مراکز خرید و بانها ایستگاهای شارژ ان را میتوان دید , زیبایی و سواری و آرگونومی لذت بخشی به مسافران آن هدیه میکند ولی با تمام وجود از بدو تولید حدود ۳۰۰۰۰۰ دستگاه فروخته است که در دنیای تولیدکنندگان اتومبیل رقم کمی است.

زیرو که بهترین موتورسیکلت کلاس متوسط برقی جهان حساب میشود با قیمت بین ۹۰۰۰ تا ۱۸۰۰۰ دلار , با پرداخت ماهیانه حدود ۲۰۰ دلار بفروش میرسد, هنوز ایستکاهی خاص جهت شارژ ندارد با اینکه میتونه در هر پورت برقی شارژ شود, شتاب و سرعت بسیار عالی در حد یک موتورسیکلت ۴۰۰ سی سی دارد, ولی باز هم از فروش بسیار پایینی برخوردار است, در نمایندگی سن هوزه بی ام که فروش اصلی زیرو در منطقه سیلیکون ولی را دارد جمعا حدود ۵۰ دستگاه در سال ۲۰۱۷ فروش داشت.

در بسیاری از کشورهای آسیای شرقی اسکوترهای برقی یا موتورهای برقی هایی که چند صد دلار قیمت نو آنها بوده است را میبینیم که در کنار خیابان ول شده اند! تفاوت در اینجاست! دقیقا! موتورهای برقی جهت اینکه قابلیت خوبی داشته باشند باید از کنترلرهای و باطری های عالی استفاده کنند که عموما از قیمت خود موتور بیشتر میشوند, برای اینکه مقرون بصرفه درآیند کنترلرهایی با طراحی های بسیار ساده بدون پروسسورهای قوی و بدون خنک کننده و با نصب باطری های لید اسید سربی بجای لیتیوم یونها در هندو چین تولید میشوند! در واقع تولید با کیفیت پایین  شتاب کمتر, سرعت کمتر, طی مسافت کمتر, خرابی بسیار شدید تر باطری ها را بدلیل تخلیه و شارژ سریع مکرر بهمراه خواهد داشت و صدمه به مالیکین و محیط زیست در جهت بازیافت خواهد داشت. باطری های لیتیوم یون  از ۳۰ تا ۱۰۰% بسته به تکنولوژی ریسایکلینگ امکان بازیافت خواهند داشت ولی با چه هزینه ای؟!  آیا باطری سازان داخلی که باطری های امروز خود را از چین و هند با برند خود وارد میکنند امکان تولید مقرون بصرفه و بازیافت خواهند داشت؟ راستی جهت تولید باطری لیتیوم یون ظاهرا فقط چند کشور میتونند کبالت مربوطه را تامین کنند, تا کی امکان خواهند داشت؟ نشود قضیه سدهای ایران که باعث خشک سالی ها شد؟!

                                 چند پیشنهاد:

تولیدکنندهها را موظف کنید موتور را جهت شهرهای با ارتفاع خاص بفروشند, یعنی موتورسیکلت و اتومبیلی که در شهر تهران بفروش میرود با موتور یا ماشینی که در شهر چالوس یا کرمانشاه استفاده میشود از نظر تنظیمات متفاوت باشند و کارت شناسایی و برچسب متفاوت داشته باشند.

تولیدکننده ها را موظف کنید دفترچه های راهنمای کاربردی مفید نه آنچه امروز ارائه میکنند را  برای هر موتورسیکلت بصورتیکه استفاده کننده از آن رقبت مطالعه داشته باشد نه  اینکه آن را به سطل آشغال بیاندازد , همراه موتور ارائه کنند.

موتورسیکلتهای دوزمانه را از ورود آزاد و برای شماره گذاری ممنوع کنید

وزارت ارشاد و صدا سیما موظف هستند  از قوانین درست ترویج دهنده فرهنگ استفاده کند, همانطور که حجاب را اجباری میکنند میتوانند استفاده درست از کلاه ایمنی و لباس موتوروسواری و زمان تعویض روغن و میزان بار لازمه و دهها موارد دیگر رو اموزش دهند.

ورود و شماره گذاری موتورسیکلت را هر حجمی را آزاد کنید, حجم موتوربیشتر امروزه نشان از آلودگی, امکان دزدی و قتل و قارت نیست! نشان از فرهنگ , صنایع و ورزشی بودن کشور است , این امر به موتورسوار شخصیت میدهد, اینجینها و تکنولوژی جدید وارد میشود و خود سهم اساسی در کاهش آلودکی خواهد داشت بدون اینکه دعوا کنید که موتورسیکلت فقط باید برقی باشد! یا موتورسیکلت ۳ تا ۱۱ بار بیشتر از ماشین آلوده است و از این خاله زنک بازی ها!

فدراسیون موتورسواری و اتومبیلرانی ایران را یک مدیرو نیرویهای لازمه  لایق بکار گمارید که جذب نیروی دلسوز و متخصص داشته باشد بجای دفع! و در ۴ سال کمک شایانی به فرهنگ و شیوه موتوربازی در ایران بکند. با ایجاد باشگاههای سالم موتورسواری فنی و ارتقا سطح معلومات کشور بسیاری از مشکلات حل میشود.

در طی مدت مثلا ۵ سال سعی کنید قیمت متوسط موتورسیکلت را به قیمتی نزدیک جهانی آن برسانید!  البته نه با گمرکات و رشوه ها و دلالهایی که امروزه دیده میشه ( و من از آنها فرار کردم!) و قیمت کالا با کیفیت پایین تر از کشورهای مبدا, ۴-۵ برابر است.  هدف در اینجا ورود و تولید با کیفیت خوب است که در موتورسیکلتهای ارزان قیمت دیده نمیشود.

استفاده از کاتالیک کنورترهای سه وجهی با کیفیت اروپایی و امریکایی را با بازرسی سالیانه اجباری کنید, کاتالیک های سه وجهی رقم قابل توجهی از اکسیدهای نیتروژن را نیز جذب میکنند و امکان نصب روی همین اینجینهای کابراتوری امروز را نیز دارد!  کاتالیک را روی موتورهای ورزشی نمیتوانید اجباری کنید! یادتون نره اقلیتها رو همواره در جامعه بی ارزش نکنید.

 نیازی نیست که قانونی تصویب کنید که جهت شماره گذاری یک موتورسیکلت موتوری از بین برود این واقعا اجهاف به قشر جدید و قدیم موتورسوار است,قبلا قانونی تصویب کردید که موتورهای ۱۰ سال بیشتر دیگه حق شماره گذاری ندارند, صدها هزار دستگاه موتورسیکلت ژاپنی با کیفیت بسیار خوب مانند ایکس ال ها, دیگری ها , سرروها , تی تی آر ها و…. یکدفعه از دور خارج شدند و به مالکین آنها صدمه مالی زیادی زدید, با اینکه هم از نظر استفاده از قطعات یدکی مصرف کمتری داشتند و هم از نظر الاندگی با توجه به موارد ذکر شده بالا بسیار بهتر از موتورهای مونتاژ امروز بودند!

استفاده از سوپاپهای  ای آر جی  برقی ( نه وکیوومی) را روی تمام موتورسیکلتهایی که با تیراژ بالای ۵۰۰۰ دستگاه در سال تولید میشوند اجباری کنید.

استفاده از کنیستر جذب بخار بنزین EVAP  را اجباری کنید برای همه موتورهای غیر ورزشی.

به تولید موتورهای آب خنک سوبسید دهید, مثلا درزمان و هزینه استاندارد که خود هفت خان رستم است کمک کنید!

به تولید موتورهای کاملا انژکتور که ازمکانیزم انژکتورهای میکونی,  کیهین , دل اورتو , بوش … استفاده میکنند سوبسید دهید

استفاده از اسکوترها را در جامعه شهری روال کنید, اسکوترها بدلیل کلاچ اتومات بودن و نحوه سوار و پیاده شدن از میزان آلاندگی کمتری نسبت به موتورسیکلتها معمولی برخوردارند

خود افرادی که منفی میگید پشت سر موتور و موتورسوار و پشت میز نشستید!  حتما موتور خوب سوار شوید! خصوصا با موتور به مسابقه نمیتونید بدید سفر بروید و لذتی بیاد ماندنی رو تجربه کنید! که اینقدر گیر ندهید!

موتور خوب در ایران در خیابان کمیاب است! اروپا رفتید حتما اجاره کنید و با برخی لذتهای آن آشنا شوید! نظرتون قطعا عوض میشه نسبت به موتورسواری و کمی درک میکنید موتور بد و خوب را!

تعدد باشگاههای موتورسواری را زیاد کنید, البته به خود این باشگاهها باید آموزهایی لازمه داده شود, در باشگاها افراد متخصص پرورش پیدا میکنند که مفیدند برای کل گروه.

اتحادیه تعمیرگاهها را دانا کنید و اجبار کنید که از ابزار روز دنیا در تعمیرگاهها استفاده شود و آموزش دهید از قطعات او ای ام بجای افترمارکت کیفیت پایین استفاده کنند.

استفاده از گیربکس های اتومات یا  ۶ دنده را بجای ۴-۵ دنده اجباری کنید.

همانطور که قبلا هم گفتم آمار مقایسه ای را باید با یکدستگاه, در یک منطقه با یک نوع سوخت, گرفت اینکه امار متفاوت در وب بدست بیاوریم یا با دستگاههای ناقص در ایران آمار بگیریم کار درستی نیست با اینحال آمار زیر را کمی نزدیک به واقعیت است توجه کنید

یک موتورسیکلت اسکوتر وسپا جی تی ۳۰۰ مدل ۲۰۱۷ نو مصرف بنزینی حدود ۷۰ مایل بر گالن دارد! و حدود ۷۷ گرم دی اکسید کربن در هر کیلومتر مسیر تولید میکند!

یک موتورسیکلت اسکوتر هندا پی سی ایکس ۲۰۱۷ مصرفی حدودی دو لیتر در صد کیلومتر دارد.

آمار جدول های زیر میتواند مفید باشد, مقایسه موتورسیکلتهای کارکرده مطرح در اروپا تولید دهه ۹۰ با اتومبیلهای نو جدید!

سوخت بنزین مناسب در کالیفرنیا در تمامی ایستگاهای بنزین از اکتان ۸۷ و ۸۹ و ۹۱ تا اکتان ۱۲۰ وجود دارد و همگی بدون سرب وجود دارد.

یک هواپیمای بوئینگ ۷۰۷ فقط در تاکسی کردند ( نشست  و برخاست ) حدود ۳۰ کیلوگرم اکسید نیتروژن صاتع میکند! و در حرکت در ارتفاع ۳۰۰۰ پایی بسیار بیشتر در فرودگاه مهرآباد روزی ۲۰۰ هواپیما پرواز دارند! شما محاسبه کنید!

مصرف کل بنزین کشور ۱۰۵ میلیون لیتر در روز

روزانه ۱۲ میلیون لیتر مصرف در تهران

مصرف میانگین روزانه در آمریکا ۱٫۵ میلیارد لیتر

مصرف میانگین بنزین کالیفرنیا ۱۵۶٫۰۰۰٫۰۰۰ لیتر

کل اتومبیلهای های ثبت شده آمریکا ۲۶۰٫۰۰۰٫۰۰۰ دستگاه

کل موتورسیکلتهای ثبت شده آمریکا ۸٫۸۰۰٫۰۰۰ دستگاه

کل اتومبیلهای ثبت شده سال ۲۰۱۸ کالیفرنیا ۲۵۰۰۰٫۰۰۰ دستگاه

کل کامیونهای کالیفرنیا در ۲۰۱۸ , ۵۰۰۰٫۰۰۰ دستگاه

کل موتورسیکلتهای ثبت شده در کالیفرنیا ۸۸۰٫۰۰۰ دستگاه که ۱۵۰۰۰ دستگاه دولتی میباشند.

مساحت کالیفرنیا ۱۶۴۰۰۰ مایل مربع

مساحت ایران ۶۳۶۰۰۰ مایل مربع

۸ میلیون موتورسیکلت در کل ایران , آمارهای بسیار متفاوتی در خبرهای ارائه شده است

در ایران  مصرف متوسط هر موتورسیکلت ۲٫۵ لیتر در صد کیلومتر

در ایران مصرف متوسط هر اتومبیل متوسط ۹ لیتر در هر صد کیلومتر

روزانه ۴ میلیون خودرو در تهران

روزانه ۳ میلیون موتورسیکلت در تهران

۸۰ میلیون جمعیت کشور

نتقال سوخت از محل تولید به شهر

نقش کاتالیتیک کنورترها

نقش سیستم فنر بندی موتورسیکلت

آلایندگیهای واقعی

آلایندگی صوتی

اکسیدهای نیتروژن

ضعف موتورهای برقی

محدود کردن جمعیت موتورسوار ۸ میلیونی

نقش فدراسیون موتورسواری

نقش انجمن تولیدکنندگان

نقش وزارت صنایع

نقش سازمان محیط زیست

ای پی ای چیست؟ و قوانین آن در رابطه با موتورسیکلت

موتورسواری در نگاه جهان اول

چرا موتورسیکلت سوار میشویم

ارزش موتورسیکلت در ایران و جهان

جایگاه ایران در صنعت ورزش و فرهنگ موتورسواری جهان

هزینه طول عمر وسیله

میزان تصادفات موتورسیکلت و دلائل آنها

https://www.researchgate.net/publication/320620393_Life_Cycle_Assessment_of_Conventional_and_Electric_Vehicles

http://www.unece.org/trans/main/wp29/wp29wgs/wp29grpe/wmtc.html

https://pubs.rsc.org/en/content/articlelanding/2014/ra/c4ra04580g/unauth#!divAbstract

https://www.revzilla.com/common-tread/why-things-are-fuel-injection

http://urbanaccessregulations.eu/quick-guide-key-schemes

https://www.acatglobal.com/acat-global-products/

https://www.arb.ca.gov/msprog/onroad/cert/hmcctp/hmcctp.htm

https://www.arb.ca.gov/enf/cyclecert/cyclecert.htm

https://www.motorcycleproject.com/text/carbs_altitude.html

https://www.uab.cat/web/newsroom/news-detail/increase-in-motorcycles-converts-barcelona-into-the-european-city-with-the-highest-number-of-motorbikes-per-inhabitant–1345668003610.html?noticiaid=1345716651921

https://www.spritmonitor.de/

https://www3.epa.gov/region1/airquality/nox.html

http://clean-carbonenergy.com/nox-emissions.html

https://www.quora.com/How-many-total-motorcycles-are-there-in-Spain-Italy-and-France-from-2014-to-2016-Any-statistics-sources

https://ask.metafilter.com/239699/Anyone-sell-a-lowemissions-small-motorcycle-in-the-US

https://www.nextgreencar.com/view-car/14161/toyota-corolla-1.4-vvt-i-3-&-5dr-petrol-manual-5-speed/

https://www.vespa.com/us_EN/vespa-models/gts/gts-300.html

http://www.ashonbikes.com/cat_converters

www.behzad.ir

دکمه بازگشت به بالا